نقش آب در دامداری

زندگی بدون آب غیر ممکن است. پستانداران قادرند مدت طولانی تری بدون غذا ولی مدت کوتاه تری بدون آب زنده بمانند. مطالعات انجام شده بوسیله RUBNER این مطلب را تایید می نماید. چنانچه تمامی چربی یا نصف پروتئین موجود در بدن حیوان تجزیه شود، حیوان زنده می ماند ولی از دست دادن یک دهم آب بدن بمنزله مرگ است. آب بعنوان حلال وسیله انتقال و تنظیم کننده فشار سلولی و حرارت بدن مورد نیاز است. کلیه فعل و انفعالات شیمیایی بدن حیوان در محیط مایع انجام می شود. مواد محلول بوسیله آب انتقال می یابند. با تبخیر آب، حرارت اضافی بدن انجام می شود.
آب با مدفوع، ادرار، شیر و بصورت بخار اب از طریق تنفس ششها و پوست دفع می گردد. مقدار دفع آب بدن به چند عامل بستگی دارد. بعنوان مثال هر چند دفع ادرار زیادتر باشد و هر چه کانیها و فراورده های نهایی ازت، (اوره) زیادتر دفع شوند، به همان نسبت دفع اب نیز بیشتر است. این مواد باید در آب حل و رقیق شده تا داراییک غلظت مناسب گردند.
از اینجا می توان نتیجه گرفت که هر چه مقدار پروتئین و مواد معدنی غذا بیشتر باشد، به همان نسبت باید آب بیشتری به حیوان داده شود. بطور کلی مقدار آب مورد نیاز حیوان به مقدار ماده خشک جیره غذایی بستگی دارد. بعنوان نقطه اتکا می توان چنین اظهار نظر نمود که برای خوکها به ازاء هر کیلوگرم ماده خشک غذا، 2 تا 3 کیلوگرم آب و برای گاوها 4 تا 5 کیلوگرم آب مورد نیاز است. بنابراین احتیاج روزانه آب بشرح زیر است:

2 تا 5 لیتر برای گوسفند
6 تا 10 لیتر برای خوکهای پرواری
12 تا 25 لیتر برای خوکهای ماده
50 تا 100 لیتر برای گاو های شیرده
20 تا 60 لیتر برای گاوهای پرواری

در موارد خاص ممکن است مقدار آب مورد نیاز بسته به راندمان، جیره غذایی، درجه حرارت و رطوبت هوا تغییر کند. آب را می توان به اندازه دلخواه و به مقدار نامحدود در اختیار حیوان گذاشت. مصرف زیاد آب بطور کلی زیان آور نیست. در شرایط عملی آب مورد نیاز حیوان هنگامی به بهترین وجه تامین می گردد که به حیوان امکان نوشیدن آب در تمام مدت روز به دفعات مکرر داده شود.بدین ترتیب ضایعات انرژی مربوط به رساندن درجه حرارت آب به درجه حرارت بدن نیز به احتمال زیاد کمتر از موقعی خواهد بود که تمامی آب مورد نیاز در یک نوبت به حیوان داده شود.اهمیت دادن آب به دفعات متعدد را می توان به بهترین وجه در گاوهای شیرده مشاهده نمود. احتیاج آب برای تولید شیر بسیار زیاد است، تقریبا 4 تا 5 کیلوگرم آب به ازاء هر لیتر شیر. هر چه به دفعات بیشتری به گاوهای شیرده آب داده شود، مقدار مصرف آب زیادتر خواهد بود. در بعضی موارد توانسته اند از این طریق راندمان شیردهی را افزایش دهند. رعایت بهداشت آب مورد مصرف حیوانات نیز به اندازه آب آشامیدنی انسان حائز اهمیت است. آب آشامیدنی حیوان باید عاری از هر گونه مواد فاسد، مدفوع، ادرار، انگل (در آبهای راکد) و آلودگیهای صنعتی مانند فلور و فلزات سنگین باشد. آب نه تنها از طریق آب آشامیدنی ، بلکه همراه با غذا نیز وارد بدن حیوان می گردد. در جدول 1-1-3، مقدار آب برخی گروههای غذای دامی منعکس گردیده است.
همانطوری که آب بخش عمده ای از بدن حیوان را تشکیل می دهد، در گیاهان سبز نیز سهم عمده ای دارد. با پیشرفت رشد و رسیدن محصول، مقدار آب کاهش می یابد. برای اینکه بتوان علوفه را نگهداری نمود، باید آن را در حدی خشک کنند که مقدار آب آن به 15 % و یا کمتر برسد. چنانچه مقدار آب از متوسط مقدار سایر مواد موجود در غذای دامی بیشتر باشد، غذا کپک زده و تجزیه می گردد. تعلیف اینگونه غذاهای دامی فاسد، سلامتی حیوان را به خطر می اندازد.
آب یکی از اجزای مهم بدن حیوانات می باشد که 80 - 50 درصد وزن بدن دام را بر حسب سن و میزان چربی بدن تشکیل می دهد. گاو ممکن است تا 50 درصد از وزن بدن خود را(چربی، پروتئین و غیره)را از دست دهد و زنده بماند در حالی که تنها کاهش 10 درصد از آب بدن می تواند منجر به مرگ حیوان شود.پرورش موفقیت آمیز گاو نیاز به یک منبع مناسب آب دارد. هم کیفیت و هم کمیت آب بر بدن اثر گذار هستند. منبع آب مناسب در تامین نیاز گاو بسیار با اهمیت است زیرا میزان دریافت آب به میزان ماده خشک مصرفی بستگی دارد.
منابع آب :
آب در بدن 4 عمل مهم انجام می دهند که عبارتند از :
*کمک به دفع مواد زاید حاصل از هضم و متابولیسم(مدفوع یک گاو سالم 85 - 75 درصد آب دارد)
*تنظیم فشار اسمزی خون
*به عنوان یکی از اجزای مهم در ترشحات بدن (شیر و بزاق )همانطور که در زایمان و رشد مطرح است.
*تنظیم حرارت بدن به وسیله تبخیر آب از دستگاه تنفسی و سطح پوست
گاو نیاز خود به آب را از 3 منبع به دست می آورد.
*آب آشامیدنی
*آب موجود در غذا
*آب حاصل از فعالیت های متابولیکی
دو منبع اول به عنوان منابع عمده تامین آب در مدیریت پرورش گاو شیری مطرح می باشند.
احتیاجات روزانه گاو به اب به عوامل زیر وابسته است:
*نوع و اندازه حیوان
*مرحله فیزیولوژیکی که دام در آن قرار دارد
*میزان فعالیت
*میزان ماده خشکدریافتی
*شکل فیزیکی جیره
*کیفیت آب
*دمای اب مصرفی
*دمای محیط اطراف
کیفیت آب :
کیفیت آب به خصوص از لحاض املاح و احتمالا مواد سمی آن دارای اهمیت می باشد. زیرا کیفیت آب در میزان آب مصرفی توسط دام تاثیر گذار است. بیشتر مواقع آب های جاری و زیرزمینی احتیاجات دام به آب را تامین می کنند و اغلب به دلیل املاح زیاد آب، احتیاجات دام از آب مصرفی تامین نمی شود.
شوری آب در واقع میزان غلظت انواع نمک های موجود در آن می باشد. بقیه فاکتور هایی که در آب مشکل زا هستند شامل ترکیبات نیترا، قلیاییت آب یا میزان زیاد عناصر سمی موجود در آب می باشند.

جدول-2 راهنمای غلظت های مختلف کلیه نمک های محلول در آب جدول-1 میزان مصرف آب گاو گوشتی در دماهای مختلف محیط
دسته نوع حیوان TSS
(ppm - mg/1)
دمای محیط (درجه سانتی گراد) آب مورد نیاز

1 مناسب برای گاو و گوسفند در کلیه سنین 3500> 35< 15 - 8 کیلوگرم آب به ازای هر کیلوگرم ماده خشک مصرفی
2 قابل مصرف اما کیفیت خوبی برای بره ها و گوساله ها و چهار پایان اهلی شیری ندارند. 4000 - 3500 35 - 25 10 - 4 کیلوگرم آب به ازای هر کیلوگرم ماده خشک مصرفی
3 نا مناسب برای بره ها و گوساله ها و چهارپایان اهلی شیری و مناسب برای چهارپایان بالغ خشک 6000 - 4500 25 - 15 5 - 3 کیلوگرم آب به ازای هر کیلوگرم ماده خشک مصرفی(حیوانات جوان یا شیری 50 - 10 درصد بیشتر آب نیازمندند)
4 مناسب برای گوسفند و گاو بالغ خشک(در دوره خشکی) 10000 - 6000 15 - 5- 4 - 2 کیلوگرم آب به ازای هر کیلوگرم ماده خشک مصرفی
5 مناسب برای گوسفندان بالغ 15000 - 10000 -5> 3 - 2 کیلوگرم آب به ازای هر کیلوگرم ماده خشک مصرفی، افزایش دما(مثلا از 20 - به 0 درجه سانتی گراد)به دنبال یک دوره هوای خیلی سرد سبب افزایش 100 - 50 درصدی مصرف آب می شود.
6 نا مناسب برای کلیه چهارپایان 15000<
1-TSS - Total soluble salts


شوری :
تمام آب ها دارای میزانی از مواد محلول می باشند که اغلب شامل یونهای نمک های غیر آلی است. مهمترین این یونها شامل کلسیم، منیزیم، کلرید سدیم، سولفات و بی کربنات می باشد. اغلب، املاح زیاد در آب می تواند اثرات نامطلوب اسمزی ایجاد کند که منجر به شرایط نامطلوب بدنی، بیماری یا حتی مرگ دام شود. نمک ها از لحاظ تاثیر دارای تفاوت مختصری می باشند اما این تفاوت ها از لحاظ عملی برجسته نمی باشد. در حالی که املاح سولفات مسهل می باشند و ایجاد اسهال می کنند، اثرات تخریبی آنها روی دام بیشتر از اثرات کلرید ها نیست. به همین صورت نمک های منیزیوم مخرب تر از املاح کلسیم یا سدیم نمی باشند. بنابراین اثرات نمک های مختلف تجمعی می باشد. به این معنی که مخلوطی از آنها دارای همان اثرات زیان آوری است که هریک از آنها به تنهایی در یک غلظت کامل دارا می باشند.
نکات حائز اهمیت در مورد املاح آب مصرفی دام حایز اهمیت است:
*میزان زیاد املاح آب کمتر از حد سمی آنها منجر به افزایش آب مصرفی می شود گرچه از ابتدا دام از خوردن آب امتناع می ورزد.
*در صورتی که غلظت نمک های موجود در آب زیاد باشد دام ها از خوردن آب حتی برای مدت چند روز امتناع می ورزند ولی ممکن است ناگهان مقدار زیادی از این آب را بنوشد که منجر به بیماری یا مرگ دام می شود.
*حیوانات جوان حساسیت بیشتری به شوری آب نسبت به حیوانات پیرتر دارند.
*هر فاکتوری که منجر به افزایش مصرف آب می شود همچون شیردهی، افزایش دما یا ترشحات، احتمال مسمومیت ناشی از املاح آب را افزایش می دهد.(جدول2)
*حیوانات توانایی سازش پذیری با املاح آب را دارند و به تغییر املاح آب از کم به زیاد به صورت تدریجی تحمل نشان می دهند اما تغییر سریع ایجاد مشکل می کند.
*وقتی حیواناتی که از اثرات املاح زیاد آب رنج می برد به یک منبع آب با ملح کم دسترسی پیدا کنند بسیار سریع بهبود می یابند.
*در بعضی مواقع نمک ها به منظور تنظیم مصرف غذا به صورت دسترسی به غذا اضافه می شوند که در این مواقع باید نسبت به ملح کم در آب اطمینان حاصل کرد.


حیوانات توانایی سازش پذیری با املاح آب را دارند و به تغییر املاح آب از کم به زیاد به صورت تدریجی تحمل نشان می دهند.


نیترات ها:
نیترات ها و نیتریت ها باید با هم در نظر گرفته شوند. گاهی نیترات ها در مقادیر سمی در آب یافت می شوند اما نیترات ها به ندرت در مقادیر سمی در آب موجود می باشند. اغلب حضور نیترات یا نیتریت در آب، نشان دهنده آلودگی آب با مدفوع یا فاضلاب می باشند. ماهیت نیترات ها چندان سمی نمی باشد بلکه وقتی به نیتریت ها تبدیل می شوند مشکل ساز هستند. نیتریت ها وقتی وارد جریان گردش خون می شوند باعث تبدیل رنگدانه قرمز رنگ هموگلوبین به رنگدانه قهوه ای رنگ مت هموگلوبین می شوند.هموگلوبین مسئول حمل اکسیژن از ریه ها به بافت های بدن می باشند ولی مت گلوبین قادر به حمل اکسژن نمی باشد. وقتی که 50 درصد از هموگلوبین به مت هموگلوبین تبدیل می شود، دام علایم دیترسی تنفسی از قبل تنگی تنفس را نشان می دهد. در بالاتر از این مقدار دیترسی تنفسی منجر به مرگ دام می شود.در مقادیر 80 درصد و بالاتر، دام به دلیل قطع تنفس از بین خواهد رفت. در نشخوارکنندگان، باکتری های شکمبه نیترات موجود در غذا یا آب را به نیتریت تبدیل می کنندکه نیتریت حاصله می تواند به جریان خون راه یابد. سمیت نیترات در آب متداول نیست اما به همراه نیترات های موجود در غذا می تواند مشکل ساز باشد. تبدیل نیترات به نیتریت در حیوانات تک معده ای نمی تواند به عنوان یک مشکل عمده مطرح باشد.(جدول 3)
قلیاییت:
بسیاری از آب ها و شاید اکثر انها قلیایی هستند. فقط در موارد کمی مشاهده شده است که نمونه اب دارای قلیاییت یسیار بالا باشد. قلیاییت به مفهوم تیتر PH در اشکال بیکربنات و کربنات می باشد.اغلب آبها PH در حدود 8-7 دارند که این PH آب ها را می توان کمی قلیایی دانست. همچنین این به معنی آن است که آب ها عموما شامل مقدار کمی بیکربنات و کربنات می باشند. اکثر آب ها قلیایتی در حدود 500ppm دارا هستند(عمدتا کربنات کلسیم)که نمی توان آن را مضر دانست. مقادیر بالای قلیاییت در آب می تواند منجر به اختلالات فیزیولوژیکی و گوارشی در دام شود. عموما آب های دارای کمتر از 1000ppmکربنات کلسیم برای دام های اهلی و طیور قابل استفاده هستند که بالاتر از آن مناسب نمی باشد.در حیوانات جوان غلظت های پایین تر از 2500ppmمی تواند مضر واقع شود مگر اینکه میزان کربنات بر میزان بیکربنات پیشی بگیرد.(جدول4)

جدول-4 راهنمای تغییر قلیاییت آب جدول-3 راهنمای استفاده از آب های نیترات دار برای چهارپایان اهلی
میزان قلیاییت (PHسنجش بر مبنای کربنات کلسیم) مواد ایجاد کننده قلیایت PH توضیحات میزان نیترات 1
(ppmنیترات نیتروژت) توضیحات
کمتر از 500 بیشتر بی کربنات ها 8-7 اکثر نمونه های آب در این محدوده قرار می گیرند و مضر نیستند. کمتر از 100 2 آزمایشات نشان داده است که برای چهارپایان اهلی و طیور مضر نیست.
1000-500 بیشتر بی کربنات ها 8-7 محدوده رضایتبخش برای چهارپایان اهلی و طیور. 300-100 3 این آب به تنهایی برای طیور مضر نیست و لیکن در صورتی که جیره غذایی حاوی نیترات ها باشد خطرناک تشخیص داده شده است: این آب در شرایط ویژه نظیر کم آبی، خشکسالی، تگرگ، شبنم که نیترات ها در گیاه ذخیره می شوند توصیه نمی شود
بیش از 1000 حضور کربنات ها 9-8 ممکن است برای چهارپایان اهلی به ویژه حیوانات جوان نا مناسب باشد 300< برای هیچکدام از چهارپایان اهلی و طیور توصیه نمی شود.
کمتر از 2500 حضور کربنات ها 10 ممکن است ضرر نا چیزی را در حیوانات بالغ ایجاد کند مگر اینکه کربنات ها در برابر میزان بالای از بی کربنات ها حضور داشته باشند.

1 نیترات نیتروژن را شامل می شود
2 کمتر از 443 ppm نیترات یا کمتر از 607 ppm نیترات سدیم
3 بالای 1329 ppm نیترات یا بالای 1821 ppm نیترات سدیم


جلبک ها :
غالبا رشد زیاد جلبک ها در آب های ساکن یا آب های با سرعت جریان کم صورت می گیرد. بعضی از گونه های جلبک تحت شرایط خاص می توانند سمی واقع شوند. بنابراین باید مراقب رشد جلبک در آب های مورد مصرف دام ها بود.
عناصر سمی :
در موارد کمی ابهاممکن است با بعضی از عناصر سمی از قبیل ارسنیک، جیوه، استرانیوم، کادیوم، یا مواد رادیواکتیو آلوده شوند. هر چند این عناصر می توانند برای حیوانات مضر باشند ولیکن تجمع آنها در بافت های حیواناتی که مورد مصرف انسان قرار می گیرند نیز یک مشکل عمده است. جستجوی حضور این عناصر در آب تنها در زمانی صورت می گیرد که دلایلی برای حضور آنها در آب وجود داشته باشد.

توصیه به دامداران در مقابله با سرما:

 

پناهگاه مسقف برای دور نگه داشتن دام‌ها از کوران باد و تهیه بستر با ضخامت مناسب، خشک و عایق برای بالا بردن درجه حرارت بدن دام ضروری است.

تامین ذخیره آب آشامیدنی مورد نیاز روزانه گوسفند به 2.5 گالن و گاو 14 گالن با توجه به احتمال یخ‌زدگی آب ضروری است.

 خشک کردن گوساله‌ها و بره‌ها بلافاصله پس از تولد در هوای سرد، خوراندن آغوز گرم بلافاصله پس از تولد و خوراندن شیر گرم به آنها به میزان 12 تا 15 درصد وزن بدن آنها را از دیگر توصیه‌ها برای مقابله با آسیب سرما به دام‌ها برشمرد.

در شرایط یخبندان‌ 10 درجه‌، نیاز انرژی حیوانات حتما دو برابر می‌شود، لذا در تغذیه نشخوار‌کنندگان استفاده از علوفه باید در قطعات کوچک باشد، تغذیه با علوفه دارای قند محلول بالا، تفاله چغندر، تفاله مرکبات و ملاس و متعاقب آن می‌توان از کنسانتره یا غلاتی نظیر جو و ذرت استفاده کرد.

با فرارسیدن فصل بارندگی و سرما و مرطوب شدن بستر نگهداری دام‌ها برخی از انواع بیماری‌ها مانند پنومونی و گندیدگی سم‌، هاری و تب برفکی شیوع پیدا می‌کند.

انگل‌های گوارشی و ریوی در شرایط سرما و یخبندان فعالیت بیشتری دارند و خوراندن داروهای ضد‌انگل به دام زیر نظر دامپزشک ضروری است.

تغذیه دام‌ها باید فراهم کردن پروتئین، ویتامین‌ها، مواد معدنی و به ویژه انرژی اضافی مد‌نظر قرار گیرد.

علائم مشخصه کاهش دمای بدن در دام‌ها را یخ‌زدگی انتهای گوش‌ها و سرپستانک‌ها، بی‌حالی و خمودگی و کاهش سرعت تنفس برشمرد و ادامه داد: به طور معمول دام‌های تازه متولد که دمای بدن آنها کاهش پیدا می‌کند قادر به مکیدن شیر نبوده و مستعد بیماری‌های تنفسی و کم‌آبی بدن هستند.

آب و هوای سرد مانع رشد گوساله‌ها می‌شود در آب و هوای سرد باید انرژی بیشتری از طریق استارتر به گوساله‌ها خورانیده شود، گوساله‌هایی که در سرما خوب رشد نکنند شیر کمتری هم در دوران بلوغ تولید می‌کنند

نظافت کافی کف دامداری و اهک پاشی و پر کردن استخر های ضد عفونی

رعایت بهداشت کارکنان و جدیت بیشتر در حفظ آن

توصیه فنی استفاده از کنسانتره در گوسفند

توصیه های فنی هنگام تغذیه گوسفند با استفاده از کنسانتره:
1- اساس فرمول بر پایه تعلیف مخلوطی از یونجه خشک و کاه گندم برنامه ­ریزی شده و لذا توصیه می­ شود که روزانه حداقل 100 تا 150 گرم یونجه خشک در جیره دام لحاظ شود.
2- بهترین زمان برای تغذیه سه وعده صبح ساعت 6 ، ظهر ساعت 1 الی 2 و شب ساعت 7 الی 8 می باشد.
3- شروع مقادیر مصرف برای گوسفندهای کوچک جثه (25 تا 35 کیلو) حداکثر 900 گرم در روز است که طی 3 وعده مساوی 300 گرمی در اختیار دام قرار می گیرد. برای گوسفندهای متوسط جثه (35 تا 55 کیلو) حداکثر 1350 گرم در روز که طی 3 وعده مساوی 450 گرمی در اختیار دام قرار می گیرد. برای گوسفندهای بزرگ جثه (بالای 60 کیلو) حداکثر 1800 گرم در روز که طی 3 وعده مساوی 600 گرمی در اختیار دام قرار می گیرد.
4- پس از گذشت مدت زمان 14 روز و عادت پذیری شکمبه گوسفندان به این جیره، می­ توان مقدار مصرف را به ترتیب برای گوسفند کوچک جثه تا 450 گرم در هر وعده، گوسفند متوسط جثه تا 600 گرم در هر وعده و گوسفند بزرگ جثه تا 750 گرم در هر وعده افزایش داد.
5- از مجموع جیره بالانس شده فوق روزانه 250 تا 300 گرم افزایش وزن خواهیم داشت که معادل 8 الی 10 کیلوگرم افزایش وزن گوسفند در ماه خواهد بود.
6- از مصرف همزمان مواد کنسانتره دیگر با این خوراک خودداری گردد.
7- امکان دسترسی به آب آشامیدنی کافی و بهداشتی در تمام مدتی که از این فرمول تغذیه می­ شود برای گوسفند فراهم باشد.
8- محل نگهداری کیسه­ های محتوی این خوراک بایستی کاملا خشک، خنک و دور از نور آفتاب و رطوبت باشد.
9- در هر وعده به میزان مورد نیاز گوسفندها خوراک کنسانتره در آخورها توزیع شود.

برنامه مایه کوبی در گوسفند

نام بیماری	نوع مایه	زمان تزریق
شاربن	1-واکسن هاگدار تخفیف حدت یافته	هر بهار در مناطقی که بیماری بومی است
	2-واکسن ضعیف شده	هر بهار در مناطقی که بیماری بومی است
		هر بهار در مناطقی که بیماری بومی نیست ولی احتمال وقوع آن میرود
	3-آناکالتوز
هپاتیت نکروزان	آناکالتوز	چند تزریق با فاصله مورد نیاز است
شاربن علامتی	آناکالتوز	قبل از چرای آزاد تزریق شود
اکتیمای مسری	واکسن از پوسته خشک شده زخم	قبل از مصرف چرا به بره ها تزریق شود
زبان آبی	واکسن کشت شده بر جنین مرغ	به بره ها قبل از شیر گرفتن
بوتولیزم	توکسوئید تیپ C	در مناطقی که بیماری بومی است قبل از چرا در مراتع
آنتروتوکسمی	آناکالتوز تیپ D	به بره ها 2 هفته قبل از چرا و به میش ها 3 هفته قبل از زایمان
آبله	1-واکسن کشته شده	سالیانه تزریق میگردد
	2-واکسن زنده از ویروس ضعیف   شده	مصونیت به مدت 14 ماه ایجاد میکند و علائم سیستماتیک ملایمی در حیوان   ایجاد می کند
آگالاکسی	1-واکسن زنده تخفیف حدت یافته	قبل از جفتگیری   به میش ها تزریق میگردند . به مدت چند روز تولید شیر کاهش می یابد
	2-واکسن کشته شده
پلوروپنومونی واگیر	واکسن از میکروب زنده	در مناطقی که بیماری بومی است سالیانه تزریق میگردد
سقط جنین گوسفندان	واکسن تهیه شده از پرده های جنینی آلوده	یک تزریق برای یکسال مصونیت میباشد
بیماری یون	باکترین	به بره های  6 تا 7 ماهگی 1cc تزریق میگردد
لوپینگ ایل	واکسن فرمالین زده از بافت عصبی	به بره های هنگام از شیر گرفتن تزریق گردد
اسهال بره ها	آناکالتوز تیپ B	به میش حامله 3 هفته قبل از زایمان تزریق گردد
خیز بد خیم	آناکالتوز	به بره ها هنگام از شیر گرفتن تزریق شود
پاستورلوز	باکترین	10 تا 14 روز قبل از اینکه استرس به حیوان داده شود تزریق گردد
کزاز	1-توکسوئید	مصونیت یکساله ایجاد مینماید
	2-آنتی توکسین (پادزهر )	برای درمان فوری

مکانیسم اثر سموم دامی

مکانیسم اثر سموم دامپزشکی

نام علمی	نام تجاری			مکانیسم اثر
گامابنزن هگزاکلراید	لیندن			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
مالاتیون	بن مایت/دورامتیکس			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
دیم پیلیت	دیازینون-مکسیول			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
پروپتامفوس	بلوتیک-اکتومورت			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
دیکلورووس	نووان			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
کومافوس	آزانتول			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
آزامتیمفوس	آلفاکرون			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
تری کلروفن	متریفونات-نگوون			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
فوکسیم	سباسیل			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
فنتیون	تیگوون			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
فوسمت	درمول-نوپور			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
پروپوکسور	بایگون-بولفو			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
کارباریل	سوین			مهارکننده آنزیم کولین استراز بوده سبب تجمع استیل کولین در پایانه های عصبی شده موجب فلجی و مرگ انگل می شود
آمیتراز	مک تاک-تاک تیک			با اثر بر گیرنده های اکتوپامین موجب افزایش تحریک پذیری وفلجی انگل می شود
فیپرونیل	فرونتیل			موجب فلجی و مرگ انگل می شود GABA با مهار گیرنده
پایرترینز	کیل پستُ آلفادکس			جریان ورود سدیم به داخل سلول را افزایش موجب تحریک عصبی وفلجی انگل می شود
سایپرمترین	اکتومیل-مکتومیل			جریان ورود سدیم به داخل سلول را افزایش موجب تحریک عصبی وفلجی انگل می شود
پرمترین	کانوول-کاتوول			جریان ورود سدیم به داخل سلول را افزایش موجب تحریک عصبی وفلجی انگل می شود
دلتامترین	بوتوکس			جریان ورود سدیم به داخل سلول را افزایش موجب تحریک عصبی وفلجی انگل می شود
فلومترین	بای تیکول			جریان ورود سدیم به داخل سلول را افزایش موجب تحریک عصبی وفلجی انگل می شود
سای هالوترین	کوپرتیکس			جریان ورود سدیم به داخل سلول را افزایش موجب تحریک عصبی وفلجی انگل می شود
سیفلوترین	سوفلاک			جریان ورود سدیم به داخل سلول را افزایش موجب تحریک عصبی وفلجی انگل می شود
فن والریت	دیوسان-سکتین			جریان ورود سدیم به داخل سلول را افزایش موجب تحریک عصبی وفلجی انگل می شود
متومیل	بیت			جریان ورود سدیم به داخل سلول را افزایش موجب تحریک عصبی وفلجی انگل می شود
آیورمکتین	بای مک			با ترشح زیاد GABA موجب اختلال در انتقال پیام عصبی و فلجی انگل می شود
موکسی دکتین	سایدکتین			با ترشح زیاد GABA موجب اختلال در انتقال پیام عصبی و فلجی انگل می شود
متوپرن	اکلایم پلاس			مانع خروج حشره تازه بالغ از پوشش شفیرگی آن می شود
تری فلورمون	بای سیدال			با جلوگیری از ساخت کیتین وممانعت از تشکیل کوتیکول موجب اختلال در رشد لارو می شود
سایرومازین	وترازین-نپورکس			جلوگیری از پوسته انداری لارو مگس

 

+ نوشته شده در  29 Apr 2010ساعت 12:28 PM  توسط سینا صباحی    | 
نظر بدهید                   

---

 

 

 

 

 

اشتباهات رایج در چگونگی مصرف سمو م دامپزشکی در ایران

 

افزایش جهانی تقاضا نسبت به غذا و همچنین اهمیت روز افزون سطح بهداشت عمومی و جلوگیری از بیماریهای قابل انتقال از دامها به انسان از طریق بندپایان ، باعث شده است که کنترل انگلها از اهمیت بالاتری نسبت به گذشته ، برخوردار گردد ؛ حساسیتهای جهانی نیزدر مورد  حفظ محیط زیست در یک – دو دهه اخیر بر اهمیت و چگونگی  استفاده از سموم حشره کش افزوده است.

یکی از عواملی که باعث می شود تا استفاده از سموم برای محیط و ساکنان آن ایجاد خطر نماید ، اشتباهاتی است که در چگونگی استفاده از سموم بروز می یابد:

n      Spray : روش سمپاشی مناسبی است اما بدلیل آنکه دامپرور یا:

1 – از حجم سمپاش اطلاع ندارد.

2- دستگاه را تا نقطه max  پر نمی کند.

3- ابتدا آب را می ریزد و بعد سم را می افزاید ( مخلوط همگن درست نمی شود).

4- از ظرف مدرج برای ریختن سم استفاده نمی کند و بطور ذهنی سم را داخل سمپاش  می ریزد.

5- از سرنگ جهت ریخت حجم مشخص استفاده می کند اما بر اساس یک رسم غلط بین دامپروران ، سرنگ را برای استفاده های بعدی نگه میدارد.

6- سمپاش را پس از استفاده شسته و محتویات آن را بدون توجه به شرایط محیطی ، در محیط ( بخصوص در آبهای جاری ) خالی می کند.

7- زوایای پنهان بدن دام را سمپاشی نمی کند و ...

تمام این اشتباهات باعث می شود تا درمان به شکل کامل انجام نشده و در نتیجه بازگشت آلودگی انگلی مشاهده  شود؛ دامپروران عموما تصور می کنند که اشکال در کیفیت سم مورد استفاده بوده است ، در نتیجه یا از سم دیگری استفاده می کنند و یا سم را با غلظتی بالاتر از غلظت قبلی بکار می برند ، اگر هم این کار را نکنند و از همان غلظت توصیه شده استفاده کنند ، باز هم بدلیل عدم رفع اشتباهات قبلی ، دفعات درمان افزایش می یابد ، در نتیجه آلودگی محیط زیست را به همراه خواهد داشت.

     Bath: روش بسیار خوبی برای گله های با جمعیت بالا می باشد اما عموما بدلیل اینکه:

1-     دامپرور از حجم استخر اطلاع ندارد.

2-   برای حمام دادن دامها ، استخر خاکی درست کرده است ( در مورد سمومی که نیمه عمر بالا دارند ، باعث میشود آلودگی به سطوح پائین خاک و آبهای زیر زمینی برسد).

3-     استخر بتونی که دچار شکستگی شده.

4-   برای استخر خروجی فاضلاب تعبیه شده باشد (استخر نباید خروجی فاضلاب داشته باشد و اگر دارد باید به یک مخزن فاضلاب منتهی شود).

5-     دامپرور از روش مخلوط کردن سم با آب استخر آگاهی ندارد.

6-     عدم افزودن مجدد سم به استخر بعنوان مایع جایگزین.

توضیحاتی که در مورد اسپری داده شد ، در این مورد نیز صادق است.

Residue :بعضی از سموم دارای  slaughter interval می باشند ، مانند : دیازینون 3 روز ، نگوون 5 روز . بعضی نیز به این فاصله زمانی نیاز ندارند ، مانند فلومترین . این فواصل زمانی باید رعایط شود ، اما متاسفانه بدلیل ناآگاهی هرگز رعایت نمی گردد.

 زمان سمپاشی: سمپاشی نباید در باد و باران و هوای سرد انجام شود. پس از سمپاشی حیوان سمپاشی شده را نباید شست و شو داد ( در مورد گاومیشها که بیشتر در مناطق جنوبی ایران نگهداری می شوند ، سمپاشی باید بعد از بازگشت آنها از رودخانه صورت گیرد).

   Stress : در تعریفی ساده ، استرس فشار تحمیل شده به موجود زنده می باشد، که میتواند شامل استرس حمل ونقل ، واکسیناسیون ، شاخ بری ، castration ، بیماری ، خستگی ، از شیر گرفتن بره یا گوساله و ... باشد. دام تحت استرس را نباید سمپاشی نمود.

      Combination treatments : سموم را نباید با یکدیگر ترکیب کرد ، مگر آنکه در بروشور سم ، این مساله توصیه شده باشد.

   Age : از حمام دادن  بره ها با بزرگسالان باید اجتناب نمود، چراکه ممکن است موجب خفگی آنها  زیر دست و پای بزرگترها شود. بعضی از سموم نیز باید در دامهائی مورد استفاده قرار گیرد که از سن خاصی بزگتر باشند.  

   Size : در مورد سموم  ready to use  (پور- آن ، اسپوت - آن )اهمیت دارد . عدم تخمین میزان سم مورد نیاز در در مورد این دسته از سموم ، همان مشکل درمان ناقص را ایجاد می کند.

      Sex : بعضی از سموم را در مورد حیوانات آبستن و یا در دوره فحلی نباید بکار برد( مانند: پروپتامفوس – بلوتیک ).

   Breed of animals : گروهی از نژادها به بعضی از سموم حساسیت نشان می دهند ، مانند حساسیت گاوهای نژاد برهمن به سموم ارگانو فسفره، در مورد این نژادها باید از دیگر خانواده های سموم استفاده شود.

 

   PET or Aluminium bottle ؟ :متاسفانه بدلیل ارزش مادی بطری های آلومینیومی ، بطری های ساخته شده از این فلز مورد بازیافت قرار گرفته و از آنها ظروف آشپزخانه تهیه می شود  و یا با بریدن قسمت بالای بطری از آن لیوان و کتری می سازند ، که به وفور در مناطق روستائی قابل مشاهده است. این مساله در مورد بطریهای پت کمتر اتفاق می افتد ، چراکه بطری های پت نوشابه به مراتب زیبا تر و فریبنده تر از بطری پت سم می باشد. مساله دیگر، معدوم نمودن بطریهای پت می باشد ، که به سهولت و با سوزاندن انجام پذیر است.

 

      Label : عدم مطالعه لیبل یکی از مهمترین مشکلاتی است که آنرا می توان حتی پایه تمامی مشکلات ذکر شده در بالا به حساب آورد .

 

 دکتر مازیار نصرتی

 

+ نوشته شده در  26 Apr 2010ساعت 14:22 PM  توسط سینا صباحی    | 
نظر بدهید                   

---

نام علمی ،نام تجاری ،منشا، طیف اثرات و منع مصرف سموم دامپزشکی

نام علمی	نام تجاری	ترکیبات	منشا		طیف اثرات	منع مصرف
گامابنزن هگزاکلراید	لیندن	کلره	آلی		انواع انگل های خارجی در حیوانات خانگی	...
مالاتیون	بن مایت/دورامتیکس	فسفره	آلی		انواع مگس-به صورت سمپاشی محیط	...
دیم پیلیت	دیازینون-مکسیول	فسفره	آلی		جرب پزورپتس، ِِّ شپش ،کنه و در گوسفند ونشخوارکنندگان، مگس های خونخوار، کک و کنه در سگ	سگ های زیر ۳ماه-گربه-طیور
پروپتامفوس	بلوتیک-اکتومورت	فسفره	آلی		جرب پزورپتس ،شپش وکنه در گوسفند ونشخوارکنندگان، مگس های خونخوار میاز	حیوانات زیر ۳ماه
دیکلورووس	نووان	فسفره	آلی		انواع جرب، شپش و کنه در سگ وگربه-به صورت اسپری سمپاشی	...
کومافوس	آزانتول	فسفره	آلی		انواع جرب ،شپش، کنه و میاز در نشخوارکنندگان	گربه
آزامتیمفوس	آلفاکرون	فسفره	آلی		انواع پشه و مگس به صورت اسپری در سمپاشی محیط و یا نشانه گذاری روی سطوح	در حیوانات
تری کلروفن	متریفونات-نگوون	فسفره	آلی		جرب پزورپتس، شپش ،کک و لاروهای مهاجر در حیوانات مختلف	...
فوکسیم	سباسیل	فسفره	آلی		انواع جرب ،شپش، کنه و میاز در نشخوارکنندگان و تک سمی ها	...
فنتیون	تیگوون	فسفره	آلی		شپش در نشخوارکنندگان-کک در سگ وگربه	سگ زیر ۶ ماه-گربه زیر یکسال با ترکیبات فسفره توام
فوسمت	درمول-نوپور	فسفره	آلی		انواع جرب، لاروهای مهاجر و شپش در نشخوارکنندگان-جرب سارکوپتس کک وکنه در سگ	حیوانات زیر ۳ ماه و آبستن
پروپوکسور	بایگون-بولفو	کارباماته	صنعتی		کک در سگ وگربه	حیوانات زیر ۳ ماه
کارباریل	سوین	کارباماته	صنعتی		کک در سگ وگربه	حیوانات زیر ۳ ماه آبستن و شیرده
فیپرونیل	فرونتیل	فنیل پیرازول	صنعتی		جرب سارکوپتس و کیلتیلا شپش وکک در سگ وگربه-کنه در سگ	...
پایرترینز	کیل پستُ آلفادکس	پایروتروئید	گیاهی		کولیکوئیدس وشپش در اسب-شپش و جرب در کبوتر-کک و پشه در سگ وگربه(به صورت سمپاشی محیط)	حیوانات زیر ۳ ماه-کبوتر زیر یکماه
سایپرمترین	اکتومیل-مکتومیل	پایروتروئید	صنعتی		مگس خون خوار اسب وگاو-شپش اسب وگاو و بز-جرب پزوروپتس، شپش وکنه در گوسفند-جرب درمانیسوس(ردمایت طیور)	حیوانات زیر یک هفته-در هوای گرم
پرمترین	کانوول-کاتوول	پایروتروئید	صنعتی		کولیکوئیدس وشپش در اسب- مگس و شپش در گاو- کک وکنه در سگ- کک در گربه -شپش در سگ وگربه- جرب کبوتر	گوساله زیر یک هفته-سگ زیر ۳ ماه-کبوتر زیر یکماه
دلتامترین	بوتوکس	پایروتروئید	صنعتی		مگس خونخوار در گاو شپش در نشخوارکنندگان کنه در گوسفند لاروهای مهاجر	در حیوانات بیمار
فلومترین	بای تیکول	پایروتروئید	صنعتی		جرب پزورپتس شپش وکنه در گاو وگوسفند	...
سای هالوترین	کوپرتیکس	پایروتروئید	صنعتی		انواع جرب ،شپش وکنه در نشخوارکنندگان	...
سیفلوترین	سوفلاک	پایروتروئید	صنعتی		انواع سوسک ،مگس مورچه، به صورت سمپاشی محیط	...
فن والریت	دیوسان-سکتین	پایروتروئید	صنعتی		مگس خونخوار و شپش در نشخوارکنندگان -کک وکنه در سگ وگربه	حیوانات زیر۳ ماه-گربه زیر۶ماه و آبستن
متومیل	بیت	پایروتروئید	صنعتی		انواع مگس به صورت نشانه گذاری روی سطوح	...
آیورمکتین	بای مک	سنتنیک	قارچی		نماتودهای گوارشی و ریه، لاروهای مهاجر، میاز ،استروس اوویس، جرب و شپش در نشخوارکننده، جرب اسب ،دمودکس سگ ،نوتوادرس گربه	...
موکسی دکتین	سایدکتین	سنتنیک	قارچی		نماتودهای گوارشی و ریه لاروهای مهاجر میاز جرب وشپش گاو	در گوساله های زیر ۳ ماه
متوپرن	اکلایم پلاس	سنتنیک	هورمونی		انواع لارو پشه به ویژه آنوغل در مبارزه با مالاریا روی آب های راکد پاشیده میشود(سمپاشی محیط)	...
تری فلورمون	بای سیدال	سنتنیک	هورمونی		انواع لارو سوسک ومگس در گاوداری ومرغداری (سمپاشی روی بستر و کود)	...
سایرومازین	وترازین-نپورکس	سنتنیک	هورمونی		انواع لارو مگس در گاوداری ها و مرغداری ها سمپاشی روی بستر وکود(سمپاشی محیط توام با پرمترن)	...

    | 
نظر بدهید

کنه های دامی

کنه های دامی  Ticks

 

• شنبه بیست و دوم مهر ۱۳۹۱ - 14:58
• دسته بندی :
• نویسنده: وحید رحیمی نژاد

 

کنه ها در راسته آکارینا که یکی از مهمترین راسته های رده عنکبوتیان است قرار دارند. کنه ها در تمام مراحل زیستی خود از خون و مایعات بین بافتی تغذیه می کنند. بیشتر مهره داران خاکزی بویژه پستانداران به دلیل بو و دمای بدنشان که جاذب این انگل های... 

 

کلیات کنه ها :

کنه ها در راسته آکارینا که یکی از مهمترین راسته های رده عنکبوتیان است قرار دارند. کنه ها در تمام مراحل زیستی خود از خون و مایعات بین بافتی تغذیه می کنند. بیشتر مهره داران خاکزی بویژه پستانداران به دلیل بو و دمای بدنشان که جاذب این انگل های خارجی بوده مورد تهاجم قرار می گیرند. کنه ها در همه جای دنیا پراکنده اند اما بیشتر در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری انتشار دارند و بطور کلی از نواحی گرم استوائی گرفته تا نواحی قطب شمال از انگلهای خارجی مهم انسان و دام بشمار می روند.

کنه ها دارای سه صفت اختصاصی هستند که آنها را از حشرات متمایز می کند. سر ، سینه و شکم در هم ادغام شده و بدن واحدی را بوجود می آورد. فاقد شاخک اند و در مراحل نمفی و بلوغ دارای چهار جفت پا می باشند.

کنه به دو خانواده تقسیم می شوند: کنه های سخت و کنه های نرم

کنه های سخت دارای یک پوشش پشتی سخت که بلافاصله در عقب سرکاذب قرار دارد. این پوشش پشتی در ماده کنه های سخت کوچک و در نر کنه های سخت تمام سطح پشتی را می پوشاند ( کنه های نرم که فاقد این پوشش هستند.)

رفتار:

کنه های سخت بطور معمول مقدار زیادی از زندگی خود را روی زمین ، بیشتر در نواحی مرتعی یا گیاهان در انتظار میزبان سپری می کنند.

برخی گونه های کنه های سخت تمام عمر خود را روی یک میزبان می مانند این کنه ها را انگل های یک میزبانه می نامند.

برخی دوران نوزادی و نمفی را روی یک میزبان و دوران بلوغ را روی میزبان دیگری می گذرانند این کنه ها را انگل های دو میزبانه می نامند.

اما بطور عموم کنه های سخت سه میزبانه هستند و دوران نوزادی ، نمفی و بلوغ را روی سه میزبان می گذرانند.

عوامل آب و هوا:

دما یک عامل موثر برای رشد کنه ها می باشد کنه های سختی که تغذیه نکرده اند می توانند هوای سرد زمستان را در مخفی گاهشان تحمل کنند اما کنه های تغذیه کرده و تخمها مقاومت کمتری دارند. هوای گرم بهار و تابستان باعث بیشترین فعالیت کنه ها می شود.

بطور کلی کنه های سخت از هوای مرطوب آسیب نمی بینند و معمولاً در وضعیت خشکی سریعاً می میرند. در صورتیکه کنه های نرم در وضعیت های بسیار خشک زندگی می کنند.

تغذیه:

اغلب کنه ها دارای طیف وسیعی از حیوانات میزبان هستند. فقط گونه های کمی برای تغذیه از روی یک گونه میزبان خاص اولویت محسوسی قائل می شوند.

کنه ها روی پستانداران ، پرندگان ، خزندگان و بعضی دوزیستان تغذیه می کنند. هنگام تغذیه کنه ، هیپوستوم دندانه دار خود را درون شکافی که بوسیله کلیسر ایجاد نموده داخل می کند خونخواری کنه های سخت چندین روز طول می کشد.

تخمگذاری:

کنه های سخت بطور مشخص در یک نوبت چندین هزار تخم حدود 18000 عدد قبل از مرگ می گذارند اما کنه های نرم پس از هر نوبت خونخواری تعداد کمی تخم می گذارند.

سیر تکاملی:

سیر تکاملی کنه ها در بسیاری از انواع متغیر است اما می توان گفت تمام آنها دارای چهار مرحله تخم ، نوزاد 6 پا ، نمف 8 پا و بالغ می باشند. کنه ها این مراحل را در ظرف 6 ماه تا 3 سال طی می کنند.

طول عمر:

اغلب کنه های سخت برای تکمیل چرخه حیاتی خود از یک تا دو سال زمان نیاز دارند ولی ممکن است این مدت تحت شرایط نامساعد طولانی تر شود.

برخی کنه ها عمر طولانی دارند نظیر اورنیتودوروس تولوزانی که بین 25-20 سال زندگی می کند.

اهمیت بهداشتی:

کنه ها اصولاً انگل حیوانات وحشی هستند و فقط 10 درصد گونه ها روی حیوانات اهلی تغذیه می کنند. اما این گونه های نسبتاً کم باعث ضررهای اقتصادی قابل توجه به گله داران هستند و از نظر پزشکی و دامپزشکی اهمیت زیادی دارند.

کنه ها بعلت داشتن اختصاصات زیر در انتظار و انتقال بیماریها نقش مهمی دارند.

1- قدرت چسبندگی: هنگام تغذیه محکم به میزبان می چسبند و به آسانی تغییر محل نمی دهند.

2- تغذیه آرام : این مسئله فرصت کافی برای انتقال عوامل بیماریزا می دهد.

3- طیف وسیع میزبان: فرصت های کسب و انتقال عوامل بیماریزا را بوجود می آورد.

4- عمر طولانی: این امر شانس دریافت و انتقال عوامل بیماریزا را افزایش می دهد.

5- انتقال از راه تخم: برخی عوامل بیماریزا از طریق تخم به نسل بعدی منتقل می شود.

6- به تغییرات شرایط محیط مقاومت زیادی دارند و مدت ها گرسنگی را تحمل می کنند.

7- استعداد تولید مثل زیاد و بکزائی

8- فاقد دشمنان طبیعی هستند.

اهمیت اقتصادی:

گزش کنه ها موجب ناآرامی و ناراحتی حیوانات می شوند. دام ها سعی می کنند با خاراندن خود و مالش بدن به در و دیوار و گاز گرفتن پوست موجب تسکین درد و خارش و سوزش خود شوند. با این اعمال خود میتواند صدمات جدیدی به بدن دام ها خصوصاً پوست آنها وارد آورند بعضی از حیوانات در اثر شدت درد ممکن است تلف شوند.

پوست دام ها در اثر گزش کنه ها اغلب طوری صدمه می بیند که حتی بعد از التیام زخم ها نیز ارزش آن از نظر صنعت چرمسازی کاهش می یابد. در اثر گزش کنه ها در نزدیکی سم و دخالت میکروب های مختلف در برخی موارد گندیدگی سم و لنگش عارض می گردد. در صورت عدم مداوای عوارض یاد شده ،دام ها ممکن است تلف شوند و خسارات اقتصادی ناشی از آلودگی کنه ها افزایش یابد.

در اثر تغذیه کنه ها از دام ها ، حیوانات مبتلا کم اشتها ، ضعیف و لاغر شده دچار کم خونی می گردند در نتیجه تولید شیر ، گوشت و پشم کاهش می یابد ، کیفیت گوشت ، شیر و پشم دام های مبتلا نیز تنزل پیدا می کند.

مبارزه:

قبل از انتخاب روش مناسب مبارزه با انگل ها ابتدا باید نحوه آلودگی ، شدت آلودگی ، نوع آلودگی ، موقعیت محلی ، وضع آب و هوای ناحیه ، امکانات موجود و عوامل مختلف دیگر را مشخص و بررسی نمود.

مبارزه می تواند به دو صورت مستقیم و غیر مستقیم انجام شود. روش اول استفاده از سموم شیمیایی به روش های مختلف ، سمپاشی اماکن و استعمال آن در روی سطح بدن دام و روش دوم عبارت است از ایجاد اختلال در محیط زیست انگل ها و اقدامات موثری که باعث مرگ انگل ها شود.

· ساختن اصطبل های مناسب با سطوح قابل شستشو و ضد عفونی

· تمیز نگهداشتن محیط دامداری

· تمیز نگهداشتن سطح بدن دام ها بوسیله شستشو ، تیمار و غیره

· تغذیه مناسب و مدیریت صحیح پرورش دام

· مداوای حیوانات بیمار و انجام واکسیناسیون های لازم و ایجاد قرنطینه

· سوزاندن علف های هرز که ممکن است محل تجمع انگل ها باشند.

· محصور کردن و تقسیم بندی مراتع و تعلیف دام بطور متناوب

· ممنوع کردن چرا در مراتع آلوده

مبارزه با کنه های نرم:

سم پاشی ابقائی اصطبل ها و اماکن اصلی ترین روش کنترل آنهاست ، مطالعات نشان داده که در فصل شیوع ، مبارزه مناسب و استعمال هر 10 روز سم باعث کاهش 85 درصد از جمعیت فعال کنه ها بوده و در سال بعد از شروع مبارزه هم از حمعیت کنه های آزاد تا حدود 96 درصد کاسته است. همچنین بدلیل اینکه این کنه ها قسمتی از مراحل زندگی خود را در شکاف دیوار و چوب و در جاهای تاریک بسر می برند لذا لازم است در ساخت و نظافت اصطبل و خانه های مسکونی دقت کافی بعمل آید که به آسانی در موقع ضروری بتوان این اماکن را سالم سازی کرد. دیوار خانه ها و اصطبل بایستی صاف و بدون شکاف باشد تا مواد حشره کش تمام سطح دیوار و کف اصطبل و خانه های مسکونی را بپوشاند.

مبارزه با کنه های سخت:

1- حمام دادن یا غوطه ور کردن : بهترین روش برای مبارزه با کنه های سخت می باشد. تمام دام های یک منطقه بایستی مداوماً حمام داده شوند ولی دفعات حمام دادن بسته به سیر تکاملی و نوع انگل فرق می کند و اغلب می بایستی بمدت چندین ماه و به فواصل هر چند روز یکبار حمام دادن انجام شود.

2- گرد پاشی: با استفاده از نوع پوردی سموم انجام می شود. سم را معمولاً می توان از داخل یک قوطی که سرپوش سوراخ داری به آن وصل است روی دام پاشید.

3- اسپری: توسط سمپاش های دستی سمپاشی دام صورت می گیرد.

4- موضعی: سم را در نواحی آلوده یا تمام بدن می مالند.

5- گوشواره یا گردنبند های سمی: بصورت تدخین در تمام سطح بدن پخش می شود.

 

منبع: http://hcch.ir/1389-08-23-10-27-05/195-1389-10-26-14-34-37.html

آموزش نحوه دوقلو زایی گوسفند

آموزش نحوه دوقلو زایی گوسفند       

تهیه و تنظیم از منابع:  سنیک - 1394/8/8

اجرای برنامه فلاشینگ موجب افزایش درصد بره دهی میشود.                        

در زمان فلاشینگ میتوان از یونجه تازه استفاده کرد.

البته باید به مرحله گلدهی رسیده باشدو هنگام چرای گوسفندان

باید زمان چرا را رعایت نمود تا گوسفندان دچار نفخ نشوند.

فرمول :
1.به مدت 10 روز گوسفندان را در مراتع فقیر بچرانید و یا در دامداری علوفه کم ارزش به آنها بدهیدو در صورت امکان  آنها را با واکسن آنتروتوکسمی واکسینه کنید.
2.به مدت 15 روز از یونجه تازه و مواد دانه ای مثل جو یا تریتیکاله و یا مخلوطی از این دو  به صورت پلکانی استفاده نمائید.
3. در بند 2 روز سیزدهم قوچها را به مدت سه روز در مجاورت میشها قرار دهید تا فقط همدیگر را ببینند.
4. در بند 2 روز شانزدهم یونجه را قطع و قوچها را در گله رها کنید و استفاده از مواد دانه ای را تا 10 روز دیگر ادامه دهید. پس از ده روز به دامها جیره نگهداری بدهید.
نکته 1:قبل از مرحله فلاشینگ واکسن های تب برفکی-آگالاکسی-بروسلوز-آبله و شاربن را با مشورت دامپزشک انجام دهید.
نکته 2:قبل از مرحله فلاشینگ داروهای ضد انگل را به دامها بخورانید و یا تزریق کنید همچنین استفاده از حمام ضد کنه فراموش نشود(پرورش گوسفند به نظر من میتوانید از داروهای ضد انگل از قبیل نیکلوزاماید-رافوکساناید و آیورمکتین استفاده نمائید.البته زیر نظر دامپزشک).

بهتر است کلیه مراحل فوق را در مشاوره یک دامپزشک متخصص پیش ببرید.

 

آموزش نحوه دوقلو زایی گوسفند

آموزش نحوه دوقلو زایی گوسفند       

تهیه و تنظیم از منابع:  سنیک - 1394/8/8

اجرای برنامه فلاشینگ موجب افزایش درصد بره دهی میشود.                        

در زمان فلاشینگ میتوان از یونجه تازه استفاده کرد.

البته باید به مرحله گلدهی رسیده باشدو هنگام چرای گوسفندان

باید زمان چرا را رعایت نمود تا گوسفندان دچار نفخ نشوند.

فرمول :
1.به مدت 10 روز گوسفندان را در مراتع فقیر بچرانید و یا در دامداری علوفه کم ارزش به آنها بدهیدو در صورت امکان  آنها را با واکسن آنتروتوکسمی واکسینه کنید.
2.به مدت 15 روز از یونجه تازه و مواد دانه ای مثل جو یا تریتیکاله و یا مخلوطی از این دو  به صورت پلکانی استفاده نمائید.
3. در بند 2 روز سیزدهم قوچها را به مدت سه روز در مجاورت میشها قرار دهید تا فقط همدیگر را ببینند.
4. در بند 2 روز شانزدهم یونجه را قطع و قوچها را در گله رها کنید و استفاده از مواد دانه ای را تا 10 روز دیگر ادامه دهید. پس از ده روز به دامها جیره نگهداری بدهید.
نکته 1:قبل از مرحله فلاشینگ واکسن های تب برفکی-آگالاکسی-بروسلوز-آبله و شاربن را با مشورت دامپزشک انجام دهید.
نکته 2:قبل از مرحله فلاشینگ داروهای ضد انگل را به دامها بخورانید و یا تزریق کنید همچنین استفاده از حمام ضد کنه فراموش نشود(پرورش گوسفند به نظر من میتوانید از داروهای ضد انگل از قبیل نیکلوزاماید-رافوکساناید و آیورمکتین استفاده نمائید.البته زیر نظر دامپزشک).

بهتر است کلیه مراحل فوق را در مشاوره یک دامپزشک متخصص پیش ببرید.

 

جیره و فرموله کردن مواد خوراکی دام

تعیین قیمت مواد خوراکی جایگزین و امکان توسعه فرمول ساده برای جایگزینی عملی آنها در فرمولاسیون جیره

خلاصه فرموله کردن جیره طیور تقریبا در تمامی دنیا اساسا با استفاده از ذرت و کنجاله سویا انجام می‌شود. در صورت استفاده از مواد خوراکی بومی دو مسئله مطرح می‌شود: اول بررسی و تعیین قیمت مناسب مواد جایگزین و دوم امکان عملی مصرف آنها در جیره طیور. برای مورد اول روش‌های مختلفی توسعه یافته است تا سقف قیمت تمامی کالاهای جایگزین با توجه به مقدار مواد مغذی آنها و در مقایسه با قیمت و مواد مغذی یک، دو، سه و یا چند ماده خوراکی مرجع اندازه‌گیری شود. در تغذیه طیور تا کنون ضرورتی به انجام این کار نبوده و اغلب جیره‌نویسی با استفاده از ترکیب متنوعی از مواد خوراکی و به صورت روزانه انجام شده و مواد جایگزین امکان جایگزینی صددرصد ندارند. در خوک از ذرت، کنجاله سویا و دی‌کلسیم فسفات به عنوان سه ماده خوراکی مرجع استفاده شده و قیمت مواد جایگزین با توجه قیمت و مواد مغذی این سه تعیین می‌شود. هر چه تعداد مواد خوراکی مرجع در محاسبه ارزش ریالی مواد خوراکی جایگزین زیادتر شود، قابلیت پیش‌بینی ارقام به دست‌آمده بیشتر است. عموما به ازای هر یک ماده خوراکی مهم، یک ماده مغذی را می‌توان ثابت نگه داشت. اغلب این روش‌ها از روش پترسون (1932) توسعه یافته و برای دو ماده خوراکی بکار می‌رود. با افزایش تعداد مواد خوراکی مرجع (بیش از 3)، روش ریاضی برای حل آنها بسیار پیچیده می‌شود و بدون کامپیوتر راه حلی ندارند. هنگام جایگزینی عملی مواد خوراکی باید توجه داشت که نمی‌توان تمامی ذرت و کنجاله سویا را جایگزین کرد، بسته به ماده خوراکی جایگزین، تراکم مواد مغذی جیره کاهش یا افزایش می‌یابد و روش علمی و دقیق جایگزینی مواد در جیره طیور آن است که بعد از ملاحظات قیمت، با توجه به مقدار مواد مغذی آنها به جیره‌نویسی (کامپیوتری) بپردازیم. در صورت اجبار، باید توجه داشت که تغییرات مواد مغذی جیره تا 10 درصد ‌و در جهت‌های ناشناخته توسعه می‌یابد، در حالی که تا کنون جداول مناسبی برای تعیین سقف قیمت کالاهای جایگزین و روش عملی جایگزینی آنها در جیره طیور در منابع علمی عرضه نشده است.  

قیمت و ارزش غذایی مواد خوراکی  قیمت مواد اولیه خوراکی مهم‌ترین عامل بکارگیری آنها در جیره است. لازم است ارزان‌ترین مواد خوراکی بکار گرفته شود تا جیره غذایی در ضمن حفظ تمامی مواد مغذی در سطح مورد نیاز، ارزان‌تر تمام شود. این وظیفه دشواری است زیرا در اغلب موارد به دلیل تغییر و تنوع مواد مغذی آنها  نمی‌توان به طور مستقیم مواد خوراکی جایگزین را مقایسه کرد. زمانی که تعدادی ماده خوراکی در بازار و در دسترس تولیدکننده است و قصد دارد از میان آنها دست به انتخاب بزند، لازم است ابتدا قیمت یا هزینه هر واحد مواد مغذی  مختلف را به درستی برآورد کرده  و بر اساس آنها قیمت یر ‌به یر مواد خوراکی  را برآورد کند و از بین آنها بهترین و اقتصادی‌ترین ماده خوراکی را انتخاب نماید.  برای مثال سورگوم مایلو نزدیک‌ترین ماده خوراکی به ذرت است با این وجود ارزش غذایی نمونه‌های مختلف مایلو تفاوت بسیاری دارد. پروتئین خام انواع مختلف مایلو بین 7 تا 12 درصد تغییر می‌کند. رشد جوجه‌ها در صورت تغذیه مایلو کمتر از زمانی است که صرفا از ذرت تغذیه شده باشند. ارزش انرژی و لایزین مایلو در مقایسه با ذرت به ترتیب برابر 95 و 92 درصد است. گندم از نظر انرژی به ذرت و مایلو نزدیک است و حدود 99 درصد انرژی ذرت را دارد ولی پروتئین خام و اسیدهای آمینه آن بیشتر است. علاوه بر این تفاوت‌های دیگری از نظر سایر اسید‌های آمینه و دیگر مواد مغذی بین مایلو، ذرت و دیگر اقلام مواد خوراکی دیده می‌شود که مقایسه مستقیم آنها را دشوار می‌سازد. علاوه براین باید توجه داشت که برخی مواد داریا خصوصیات منفی هستندکه کیفیت آنها را محدود ساخته و نمیتنوانبه راحتی از آنها در جیره استفاه کرد. برای مثال یولاف یک غله است که پروتئین آن حتی بیشتر از ذرت است ولی به دلیل بالا بودن مقدار الیاف خام آن نمی‌توان آن را در جیره خوک و طیور استفاده کرد.  عوامل تعیین‌کننده قیمت مواد خوراکی در پرورش خوک شامل انرژی، پروتئین (اسیدهای آمینه) و فسفر قابل جذب است ولی در تغذیه طیور فسفر و دیگر مواد معدنی و ویتامینی و ریزمغذی‌ها از طریق مکمل‌ها تأمین می‌شود و دو عامل مؤثر در تعیین قیمت مواد خوراکی جیره طیور، انرژی و پروتئین (اسیدهای آمینه) آنها است. ارزش انرژی مواد خوراکی به صورت انرژی قابل متابولیسم و بر حسب کیلوکالری در کیلوگرم محاسبه و در جداول غذایی درج می‌شود. دومین عامل مؤثر بر ارزش اقتصادی مواد خوراکی پروتئین خام و یا به بیان بهتر، میزان اسیدهای آمینه آنها است. در جیره‌های مبتنی بر غلات و کنجاله‌ها، مهم‌ترین اسید آمینه محدودکننده رشد و تولید جوجه‌ها، متیونین و سپس لایزین است. در خوک اولین اسید آمینه محدودکنده لایزین است و در جیره‌های عملی به ندرت جیره خوک‌ از نظر متیونین، تریپتوفان و ترئونین دچار کمبود می‌شود. به این منظور روش‌های مختلف ارزیابی اقتصادی مواد خوراکی جایگزین وجود دارد که می‌توان از آنها استفاده نمود و در شرایط بحرانی و کمبود برخی مواد خوراکی، جایگزین‌های مناسبی برای آنها یافت. در ادامه مهم‌ترین آنها مورد بحث قرارگرفته است. لازم به ذکر است که برخی از این روش‌ها اساسا در حیطه محاسبات و مقایسات مربوط به صنعت پرورش طیور قابل استفاده نیستند زیرا توسعه آنها بر اساس معیارهای تغذیه سایر حیوانات، از جمله نشخوارکنندگان شکل پذیرفته و قابل تطبیق با نیازهای طیور نیستند. 

1- روش ساده- بر اساس یک ماده مغذی در این روش، مواد خوراکی مورد بررسی با یک ماده خوراکی استاندارد مقایسه می‌شود. به همین د لیل برای تمامی حیوانات کاربرد دارد ولی روش دقیقی نیست. در بسیاری کشورها مواد خوراکی خاصی برای مقایسه دیگر مواد بکار می‌رود. این گونه مواد خوراکی درهر کشور، معمولا بیشتر از سایر مواد کشت و تولید می‌شوند. برای مثال در آمریکا ذرت و سویا به عنوان دو ماده خوراکی پایه و مرجع برای مقایسه سایر مواد خوراکی به ویژه مواد حاوی انرژی و پروتئین بکار می‌رود. در روش ساده، ارزش ریالی هر واحد ماده مغذی محاسبه و مبنای ارزش‌گذاری قرار می‌گیرد.

مثال: ذرت و گندم به ترتیب دارای 8 و 12 درصد پروتئین هستند و قیمت آنها به ترتیب 400 و 300 تومان است. کدام ارزان‌تر است؟ جواب: با توجه به درصد پروتئین خام ذرت و گندم، ملاحظه می‌شود که این دو ماده خوراکی  به ترتیب دارای 80  و 120 گرم پروتئین خام در هر کیلوگرم خود می‌باشند. قیمت هر گرم پروتئین آنها به ترتیب برابر است 50 و 25 ریال است. بنابراین مصرف گندم به صرفه‌تر است به شرط اینکه محدودیت‌های مصرف آن در جیره طیور (مثلا جوجه‌گوشتی) مورد توجه قرار گیرد.

مثال : به فرض مثال ذرت و جو به ترتیب دارای 3200  و 2000 کیلوکالری انرژی، 8  و 10 درصد پروتئین و 400 و 300 تومان قیمت باشند. کدام را انتخاب کنیم؟ جواب: اگر مواد مغذی ذرت و جو در نظر گرفته نشود بدیهی است که جو انتخاب شود زیرا قیمت آن ارزان‌تراست. اگر انرژی در نظر گرفته شود، ذرت را انتخاب می‌کنیم زیرا ارزش هر کیلوکالری ذرت و جو به ترتیب برابر 25/1 و 5/1 ریال می‌باشد و اگر پروتئین خام را در نظر بگیریم، جو را انتخاب می‌کنیم زیرا ارزش هر گرم پروتئین آنها به ترتیب برابر 50 و 30 ریال می‌باشد. ملاحظه می‌شود که این روش، ساده و غیر دقیق و تنها مبتنی بر یک ماده مغذی است در حالی که ارزش غذایی مواد خوراکی مختلف علاوه بر مهم‌ترین ماده مغذی، تحت تأثیر سایر مواد مغذی و نیز وجود عوامل محدودکننده و مواد ضد مغذی و وضعیت فیزیکی و ... آن‌ها نیز می‌باشد.

2- روش پترسون - بر اساس دو ماده مغذی در این روش مواد خوراکی بر اساس دو ماده مغذی مهم (برای مثال انرژی و پروتئین خام) به طور همزمان مورد مقایسه قرار می‌گیرند. جهت استفاده از روش پترسون لازم است دو شرط برقرار باشد: ضرایب ثابت دو ماده خوراکی استاندارد (مواد انرژی‌زا و پروتئین) محاسبه شود زیرا این دو مبین میزان تأثیر دو ماده خوراکی استاندارد در بهای ماده خوراکی مورد آزمایش می‌باشند.

مثال: فرض کنیم بهای هر کیلوگرم ذرت 400 تومان و بهای هر کیلوگرم کنجاله تخم پنبه 600 تومان است. بهای هر کیلوگرم سبوس چقدر باشد که آن را انتخاب کنیم؟ جواب: ضریب ثابت a1 و a2 به ترتیب ضرایب ثابت ذرت و کنجاله تخم پنبه به سبوس گندم و C1 و C2 نیز به ترتیب قیمت ذرت و کنجاله می‌باشند. بنابرین قیمت قابل قبول سبوس گندم برابر کیلویی 4042 ریال خواهد بود و اگر بیش از این بود گران است.  4042 = (6000) 243/0 + (4000) 644/0 = a2C2 + a1C1 = قیمت ماده خوراکی مورد نظر 

لازم به ذکر که ضرایب مربوطه بستگی به ارزش غذایی ماده خوراکی مورد بررسی نسبت به دو ماده خوراکی مرجع دارد و به این معنی است که اگر 644/0 کیلوگرم ذرت و 243/0 کیلوگرم کنجاله سویا مخلوط شوند انرژی و پروتئین آنها به اندازه یک کیلوگرم سبوس می‌شود. به همین دلیل برای محاسبه قیمت سبوس گندم از این ضرایب استفاده می‌کنیم. برای تعیین ضرایب ثابت به روش زیر عمل می‌شود. با توجه به جدول ارزش غذایی سه ماده خوراکی مورد مقایسه فرض‌های زیر در نظر است:

با توجه به دو معادله زیر، لازم است ترکیب مقداری از مواد X  و Y (به ترتیب ذرت و کنجاله) را به دست آوریم که همچون سبوس گندم حاوی 1/13 درصد پروتئین خام قابل هضم و 1/57 درصد مجموع مواد مغذی قابل هضم بدون پروتئین قابل هضم (TDN - DCP) باشد. دستگاه دو معادله دو مجهولی را حل می‌کنیم.

7.1 X + 35.1 Y = 13.1 73.5 X + 39.8 Y = 57.1

ضرایب ثابت این دستگاه به ترتیب برابر 646/0 = X و 243/0 = Y به دست می‌آید که برای تعیین قیمت سبوس ازآن استفاده کردیم. لازم به ذکر است که پروتئین قابل هضم (DCP) بخشی از مواد باارزش مواد خوراکی و مواد غیر پروتئینی و به عبارت بهتر مواد انرژی‌زا (شامل TDN- DCP) جزء دیگر مواد خوراکی است. عبارت اخیر در واقع همان TDN منهای DCP است که شامل الیاف خام، عصاره بدون نیتروژن و چربی خام است که همه آنها خاصیت انرژی‌زایی دارند. احتمالا بتوان با منطق جاری در روش بالا، جهت ارز‌یابی و مقایسه قیمت مواد خوراکی مورد استفاده در پرورش طیور از دو ماده مغذی مهم (انرژی قابل متابولیسم و پروتئین خام) استفاده کرد و با ملاک قرار دادن ذرت و کنجاله سویا، دیگر مواد خوراکی و به ویژه مواد نسبتا پرمصرف را در جیره مرغ‌ها را با ‌آنها مقایسه کرده و تعیین قیمت نمود. نرم‌افزارهایی برای تعیین قیمت مواد خوراکی جایگزین موجود در بازار بر اساس قیمت و مواد مغذی دو ماده خوراکی (مثلا ذرت و کنجاله سویا) وجود دارد. البته این نرم‌افزارها بر اساس فرمول‌هایی برنامه‌ریزی شده‌اند که برای تعیین انرژی و پروتئین مورد نیاز گاو‌ها مناسب است. نمونه‌ای از نرم‌افزارهای مبتنی بر روش پترسون در اختیار نگارنده است که با تعیین ارزش دو ماده مغذی ذرت کنجاله سویا و قیمت آنها، می‌توان مقدار این دو ماده مغذی را در ماده خوراکی مورد نظر به آن داد و ارزش ریالی آن را در مقایسه با دو ماده خوراکی مرجع گرفت.    

3- روش ارزش نسبی- بر اساس سه ماده مغذی  در این روش ارزش نسبی یک ماده خوراکی در مقایسه با سه ماده خوراکی مرجع و با توجه به سه ماده مغذی مهم محاسبه شده و نتیجه به صورت ارزش ریالی هر واحد وزن آن بیان می‌شود. این سه ماده مغذی در حیوانات مختلف سه ماده مغذی مهم است. برای مثال در خوک شامل انرژی، لایزین و فسفر قابل جذب، در گاو شامل انرژی خالص، پروتئین خام و فسفر و در گوسفند، شامل انرژی قابل هضم، پروتئین خام و فسفر می‌باشد. در این روش ارزش هر یک از مواد خوراکی را ابتدا بر حسب یک معادله خطی متشکل از مواد مغذی مهم آن تعریف می‌کنیم. به این ترتیب یک دستگاه سه معادله سه مجهولی به دست می‌آوریم. برای مثال قیمت ذرت نسبت مستقیم با حاصل‌جمع حاصل‌ضرب مقدار انرژی در ضریب X، مقدار پروتئین در ضریب Y و مقدار فسفر در ضریب Z دارد. همچنین است برای کنجاله سویا و دی‌کلسیم فسفات. بنابراین با حل این سه معادله و سه مجهول، سه ضریب (X، Y و Z) به دست می‌آوریم. برای محاسبه قیمت مناسب هر ماده خوراکی جایگزین تنها کافی است مقدار انرژی، پروتئین و فسفر قابل جذب آن را به ترتیب در 3 ضریب فوق ضرب کرده و آنها را با هم جمع کنیم. عدد به دست آمده، قیمت مناسب آن ماده خوراکی خواهد بود.

3350 X + 85 Y + 0.8 Z =  4000 قیمت ذرت 2230 X + 440 Y + 2.7 Z = 7000 قیمت کنجاله سویا 0 X + 0 Y + 185 Z = 400 قیمت دی کلسیم فسفات

ضرایب معادلات فوق به ترتیب برابر 907/0، 3/11 و 16/2 به دست می‌آید. با فرض اینکه ماده خوراکی مورد بررسی جو بوده و انرژی آن 2910 کیلوکالری در کیلوگرم و پروتئین خام و فسفر قابل هضم آن به ترتیب برابر 110 و 7/1 گرم در کیلوگرم باشد در این صورت قیمت قابل معامله و مناسب جو 3885 ریال به پایین خواهد بود در حالی که قیمت ذرت، کنجاله سویا و دی کلسیم فسفات در بازار امروز به ترتیب برابر 4000، 7000 و 400 ریال باشد. ارزش نسبی ماده خوراکی مورد بررسی را می‌توان به صورت ارزش درصدی آن نسبت به یک ماده خوراکی مرجع نیز بیان کرد (جدول 1). در این جدول ارزش نسبی تعدادی از مواد خوراکی از نظر انرژی، پروتئین (لایزین) وفسفر برای خوک‌ در حال رشد و در مقایسه با ذرت و/یا کنجاله سویا محاسبه شده است. چنانچه ملاحظه می‌شود در روش بالا در نهایت قیمت پیشنهادی فراورده مورد بررسی به دست آمده و ملاک مقایسه قرار می‌گیرد ولی در اینجا ارزش نسبی آن در مقایسه با یکی از مواد خوراکی مرجع و به صورت درصد بیان میشود.

مواد مغذی، سطح استفاده و ارزش نسبی برخی مواد خوراکی جایگزین در مقایسه با ذرت یا سویا در جیره خوک

بدیهی است که مواد  خوراکی مختلف بسته به اینکه در دسته مواد حاوی انرژی و یا پروتئین باشند، با یکی از دو ماده خوراکی مرجع (ذرت و یا کنجاله سویا) مقایسه می‌شوند. بنابراین با توجه به جدول، مواد خوراکی انرژی‌زا همچون ضایعات نانوایی، جو،‌گندم بهاره سخت، چربی و سبوس گندم از نظر انرژی با ذرت مقایسه میشوند ولی ارزش نسبی منابع پروتئین مختلف از قبیل کنجاله‌ها، پودر ماهی، پودر گوشت، پودر شیر و امثال آن با کنجاله سویا مقایسه می‌شود. ملاحظه می‌شود که ارزش نسبی ضایعات نانوایی کمی بیشتر از ذرت و ارزش نسبی چربی بیش از دو برابر ذرت است. با اینهمه ارزش نسبی سبوس گندم برای خوک کمی بیش از ذرت است که در مورد طیور محل تردید می‌باشد. ارزش سبوس گندم برای همه دستجات طیور کمتر از ذرت است. چنین جداولی برای طیور ایجاد نشده است. باید توجه داشت که این ارزش‌های نسبی، محدودیت‌های احتمالی تغذیه‌‌ای از نظر سطح کاربرد آنها در جیره را در نظر نمی‌گیرد. بدیهی است که عوامل تغذیه از قبیل کیفیت پروتئین، قابلیت دسترس یا قابلیت هضم مواد خوراکی و وجود عوامل ضد تغذیه نیز مؤثر است و میزان استفاده از هر یک از این مواد در جیره بسته به عوامل فوق و نیز خوش‌خوراکی، ارتباط‌های مواد مغذی و روش فراوری و خوراک دادن متفاوت است و از همه مهم‌تر تغییر و تنوع مواد مغذی هر یک از این مواد خوراکی و نیز پایداری ساختمانی (مثلا در روغن‌های نباتی) از جمله مهم ترین چالش‌های استفاده ازآنها در جیره محسوب می‌شود. 

4- روش نوموگراف همانگونه که گفته شد ارزش هر ماده خوراکی تابع میزان انرژی، پروتئین و اسیدهای آمینه آن است. گندم یک غله است و از  نظر  انرژی قابل مقایسه با ذرت و مایلو است ولی از نظر پروتئین خام و اسیدهای آمینه غنی‌تر از آنها می‌باشد. بدیهی است که ارزش نسبی یا ارزش ریالی آن بستگی تمام به قیمت کنجاله سویا و دیگر مکمل‌های پروتئینی دارد. در تصویر 1، نوموگراف تعیین ارزش نسبی گندم به ذرت و مایلو با قیمت‌های متفاوت کنجاله سویا ارائه شده است. فرض اولیه ما بر آن است که گندم و مایلو به ترتیب دارای 99 و 98 درصد انرژی ذرت باشند.

با توجه به این فرض مهم، ارزش پروتئین و اسید‌های آمینه ضروری اضافی در گندم در مقایسه با ذرت و مایلو، بر اساس قیمت کنجاله سویا تعیین شده است. در نتیجه نوموگراف ارز‌ش‌های نسبی مواد خوراکی را بیان می‌کند. برای مثال اگر قیمت کنجاله سویا،200 دلار در تن و گندم،4 دلار در بوشل باشد، با وصل کردن این دو نقطه در نوموگراف (خط نقطه‌چین) و ادامه خط ایجاد شده تا برخورد با خط مربوط به ذرت/مایلو، خواهیم توانست قیمت هر بوشل ذرت (70/3 دلار) و مایلو (20/6 دلار) به دست می‌آید. ملاحظه می‌شود که در چنین شرایط اقتصادی مرغدار تنها زمانی به خرید ذرت یا مایلو مبادرت می‌کند که قیمت هر بوشل ذرت و مایلو به ترتیب کمتر از 7/3 و 20/6 دلار باشد.

5- روش‌های کامپیوتری همه روش‌های فوق ملهم از روش اولیه پترسون (1932) و مبتنی بر توسعه معادلات ریاضی بوده و بر این فرض استوار است که همواره در تجارت مواد خوراکی، بازار باکفایتی وجود داشته و خریدار و فروشنده کالا الگوهای رفتاری متناقضی بروز ‌دهند. روش‌های جدیدتر ارزیابی ارزش مواد خوراکی، روش‌های مبتنی بر نامعادلات است که برنامه‌‌های خطی از برجسته‌ترین آنها می‌باشد. این برنامه‌ها توسط کامپیوتر قابل اجرا است و در آنها یک تابع هزینه تعریف می‌شود که براساس یک سری نامعادلات مرتبط با مواد مغذی حل می‌شود. در این روش هیچ اطلاعی در زمینه هزینه واحد هر ماده مغذی در دسترس نیست و مواد مغذی که هیچ محدودیتی از نظر مصرف ندارند در واقع ارزش واحد صفر به خود میگیرند. اخیرا در برابر روش‌های مبتنی بر معالات و/ یا نامعادلات ریاضی، برنامه‌هایی توسعه یافته است که براساس روش حداقل مربعات عمل می‌کند. این برنامه‌ها قادر است در شرایط مشخص، بهترین برآورد هزینه هر واحد مواد مغذی و قیمت مواد خوراکی جایگزین را محاسبه کند. نمونه‌هایی از این نرم‌افزارها در بازار وجود دارد. 

امکان استفاده از روش‌های ارزیابی قیمت مواد خوراکی جایگزین در جیره طیور ساختار و شیوه اجرای روش‌های مختلف اندازه‌گیری نیاز غذایی حیوانات مختلف یکسان است . نیاز آنها به اکثر مواد مغذی بررسی می‌شود . با این وجود از نظر برخی مواد مغذی تفاوت اساسی نشان می‌دهند. برای مثال در جیره طیور به تأمین الیاف خام توجهی نمی‌شود در حالی که در جیره گاو شیری الیاف خام و محتویات جزئی‌تر آن (الیاف محلول در شوینده اسیدی و شوینده بازی) از اهمیت خاصی برخوردار است و فرموله کردن جیره غذایی آنها بدون توجه به الیاف خام و اجزاء آن، موجب کاهش شایان توجه کارکرد تولید گاوها از نظر تولید شیر می‌شود. به این ترتیب دامنه و تعداد مواد خوراکی که امکان استفاده از آنها در جیره مرغ بخصوص مرغ گوشتی فراهم است بسیار محدود می‌باشد. امکان بررسی جایگزینی آنها به ندرت پیش آمده است. در اغلب کشورهای دنیا پرورش جوجه گوشتی با استفاده از ذرت و کنجاله سویا انجام می‌گیرد و مواد خوراکی بومی به میزان اندک مصرف می‌شود. اغلب آزمایشات هضمی و اندازه‌گیری‌های نیاز غذایی جوجه‌ها نیز با استفاده از ذرت و سویا انجام شده است. برای روشن شدن مسئله، با توجه به مثال ارزیابی ارزش مواد جایگزین به روش نانوگراف در بالا یک مثال زده می‌شود. در تغذیه حیواناتی از قبیل خوک، گاو  و گوسفند می‌توان هر یک از سه ماده خوراکی ذرت، مایلو و گندم را به تنهایی و یا با هر نسبتی برای تأمین انرژی جیره بکار برد. اساس تأمین انرژی جیره مرغ تخمگذار و جوجه گوشتی، ذرت است. بااین وجود می‌توان در مرغ تخمگذار نسبت بالاتری از مایلو و گندم و حتی جو را در کنار ذرت بکار برد و این در حالی است که سطح جایگزینی این دو نوع غله در جیره جوجه‌های گوشتی بسیار پایین است و به ندرت می‌توان مقدار بالاتر از 30 درصد از آنها را بدون بروز مشکلات خاصی در جیره مرغ گوشتی منظور نمود. توجه شود که در هر حالت لازم است توازن اسیدهای آمینه جیره‌ها مورد توجه قرار گیرد زیرا میزان پروتئین دانه‌های مختلف غلات نسبت مستقیمی با اسیدهای امینه آنها ندارد. در نتیجه اگر به مقدار مساوی گندم را جایگزین ذرت کنیم، سطح پروتئین جیره افزایش یافته و مقدار اسید‌های آمینه جیره نیز تغییراتی خواهد کرد زیرا گندم دارای پروتئین خام بیشتری در مقایسه با مایلو و ذرت است. یکی از تغییرات مهم در صورت مصرف گندم به جای ذرت، کاهش لازین جیره است. در چنین مواردی باید مقداری کنجاله سویا، دیگر مکمل‌های پروتئینی و یا پودر لایزین مصنوعی به جیره افزوده شود تا کمبود لایزین جیره مرتفع گردد. با این همه می‌توان جیره‌های غذایی خاصی را فرموله کرد که درصد مصرف هر یک از مواد خوراکی جایگزین (به جز ذرت و کنجاله سویا) در آن با توجه به محدودیت سطح مصرف آنها مد نظر قرار گیرد. در چنین حالتی می‌توان با توجه به یکی از روش‌های بالا و بخصوص روش پترسون و ملاک قرار دادن دو ماده خوراکی ذرت و کنجاله سویا به انتخاب مواد خوراکی جایگزین پرداخت. حتی در این صورت هم، جایگزینی مواد خوراکی بدون جیره‌نویسی مجدد، خالی از لطف و دقت علمی است زیرا توازن اسیدهای آمینه جیره نسبت به نیاز جوجه‌ها تغییر می‌کند. به هر حال همان گونه که اشاره شد در صورت اجبار به استفاده از مواد جایگزین بدون فرمولاسیون مجدد، دو ماده مغذی مهم انرژی و پروتئین خام جیره تأمین شده و دیگر مواد مغذی ممکن است در حد کمتر یا زیادتر از مقدار مورد نیاز تأمین شوند و عوارض مهم تغذیه‌ای ناشی از عدم توازن و کمبود مواد مغذی رخ دهد و رشد جوجه‌‌ها با اخلال مواجه گردد.

فرمول جایگزینی مواد خوراکی  تا کنون به مسئله تعیین قیمت مواد خوراکی جایگزین به جای اقلام اصلی جیره طیور پرداختیم. در صورت وجود این مواد و معلوم بودن قیمت همه آنها در بازار، هدف ما این بود که بدانیم در مقایسه با ذرت و کنجاله سویا، آنها را به چه قیمتی خریداری کنیم تا صرفه اقتصادی داشته باشد و بتوان بخشی از این دو ماده خوراکی را کنار نهاد و آنها را بکار برد. هدف اصلی و کاربرد عملی تمامی روش‌های شرح داده شده در بالا، بیان قیمت مناسب مواد خوراکی جایگزین و به عبارت بهتر تعیین سقفی از قیمت آنها بود که تنها در صورت پایین‌تر بودن قیمت آنها در بازار (به عبارتی ارزان بودن آنها) اقدام به خریدشان کنیم.          اینکه یک ماده خوراکی را در شرایط صرفه اقتصادی خریداری کنیم، یک بحث است و استفاده عملی از آن در جیره طیور بحث دیگر است. در جیره‌نویسی طیور اغلب مواد خوراکی اصلی را براساس نیاز به دو ماده مغذی مهم (انرژی و پروتئین) به دو دسته مواد انرژی‌زا و مواد پروتئینی تقسیم‌بندی می‌کنند. دسته اول عمدتا به منظور تأمین انرژی و دسته دوم عمدتا به منظور تأمین پروتئین خام به جیره افزوده می‌شوند. بدیهی است که هر یک از مواد علاوه بر مواد مغذی که در آن دسته قرار گرفته‌اند دارای ماده مغذی دیگر نیز هستند. کم کردن یکی از مواد خوراکی اصلی (ذرت و/یا کنجاله سویا) از لیست اقلام جیره و جایگزین کردن یک ماده خوراکی دیگر به جای آنها اساسا بدون جیره‌نویسی مجدد امکان پذیر نبوده و کار دقیقی نیست زیرا همزمان لازم است نیاز 40 ماده مغذی مختلف تأمین شود. در شرایط عملی علاوه بر تأمین انرژی و پروتئین خام، ‌تأمین اسیدهای آ‌مینه به ویژه متیونین، لایزین و ترئونین ‌و عناصر کلسیم و فسفر قابل جذب از اهمیت خاصی برخوردار هستند و با فرض استفاده از مکمل‌های ویتامینی و معدنی در جیره نهایی، مقدار آنها باید به دقت مد نظر قرار گیرد تا دچار مفهوم پدیده بشکه سوراخ نشود. در پرتو پیشرفت‌های فنی و علمی که در سالیان اخیر در زمینه جیره‌نویسی به عمل آمده و بخصوص به دلیل توسعه کامپیوترهای پر سرعت و تسریع در عمل جیره‌نویسی، معمولا تنظیم فرمول جیره طیور به صورتی دقیق و در زمان اندکی انجام می‌شود  و به محض کم شدن یکی از اقلام جیره و فرصت جایگزینی آن توسط ماده خوراکی دیگر، به سرعت از کامپیوتر استفاده کرده و مجددا فرمول جدیدی محاسبه می‌شود. هدف از این کار تأمین تمامی نیازهای مواد مغذی جوجه‌ها درست به میزان مورد نیاز آنها است به طوری که مواد مغذی اضافی یا کم در جیره نباشد. در حالت اول علاوه بر فشار فیزیولوژیک بر جوجه‌ها، اتلاف منابع مالی را نیز در پی دارد در حالی که در حالت دوم نیازهای طبیعی جوجه‌ها تأمین نشده و رشد آنها کاسته خواهد شد. هیچ فرمول مشخص و ساده‌ای قادر به جایگزینی مناسب میان مواد خوراکی نیست زیرا مواد مغذی موجود در مواد خوراکی مختلف تنوع بسیاری دارد و بعلاوه هر ماده خوراکی نیز از نظر یک ماده مغذی تغییر و تنوع قابل توجهی نشان می‌دهد. در صورت اجبار به استفاده از مواد جایگزین بدون جیره‌نویسی مجدد، لازم است حتی‌المقدور نیازمندی‌های تعداد بیشتری از مواد مغذی فراهم شود. با توجه به جدول 1، مقدار انرژی ضایعات نانوایی و ذرت به ترتیب برابر 4430 و 3961 کیلوکالری است. در صورت حذف ذرت و جایگزین کردن آن توسط ضایعات نانوایی لازم است به تناسب افزایش انرژی آن مقدار کمتری از آن در جیره وارد شود. این نسبت برابر   5/91 درصد است یعنی به ازای کاهش 100 کیلوگرم ذرت می‌توان 5/91 کیلوگرم ضایعات نانوایی وارد کرد تا انرژی آن یکسان بماند. از آنجا که مقدار پروتئین ضایعات گندم نیز بیشتر از ذرت است، زمان جایگزینی آنها می‌توان به ازای هر 100 کیلوگرم ذرت، 2/78  کیلوگرم ضایعات نانوایی بکار برد. با توجه به جدول، مقدار لایزین این دو ماده خوراکی تقریبا یکسان است و جایگزینی وزنی آنها تغییر چندانی در لایزین جیره بوجود نمی‌آورد. در ستون آخر جدول، ارزش نسبی مواد خوراکی نسبت به ذرت یا کنجاله سویا (در دو پانل مختلف جدول)  بیان شده است. البته ارقام ارائه شده در یک محدوده نسبتا بزرگ قرارگرفته است. باید توجه داشت که استفاده از ارقام این جدول و جایگزین کردن مواد، خطایی در حد 10 درصد ایجاد می‌کند.

در صورت تمایل به جایگزینی ضایعات گندم به جای ذرت و البته دیگر انواع جایگزینی باید به نکات زیر توجه کرد: 1- نمی‌توان تمامی ذرت جیره را جایگزین نمود. هر یک از مواد خوراکی، یک سقف حداکثر مصرف در جیره طیور دارد. باید به آن توجه جدی نمود. ذرت و سویا به عنوان دو ماده خوراکی مهم هیچ محدودیتی ندارند زیرا دارای مواد ضد مغذی نبوده و یا از بین رفته است، کیفیت فیزیکی آنها مطلوب است. برای مثال همه ذرت جیره را نمی‌توان توسط یولاف و همه کنجاله سویا را نمی‌توان توسط کنجاله تخم‌پنبه جایگزین کرد. 2- جیره‌ای دارای 60 درصد ذرت است. اگر بخواهیم تمامی آن را توسط ضایعات نانوایی جایگزین کنیم، به جای 600 کیلوگرم در تن ذرت از مقدار 549 کیلوگرم ضایعات استفاده می‌کنیم. در این حالت در هر تن 51 کیلوگرم (1/5 درصد) جای خالی باقی می‌ماند. بنابراین تمامی مواد مغذی از جمله انرژی به اندازه 1/5 درصد متراکم می‌شود. در صورت استفاده از مواد جایگزین باانرژی کمتر (همچون جو)، برعکس تراکم مواد مغذی کاهش می‌یابد. 3- جدول فوق مربوط به خوک است. با این وجود ارقام ارزش نسبی آن در مورد طیور نیز کاربرد دارد (ستون 7 جدول 1)، اگرچه سطح استفاده از مواد (ستون 6) در طیور متفاوت از خوک و معمولا کمتر از آنها است. در مورد طیور چنین جداولی توسعه نیافته است.      

مجموعه دامپروری فاین دام

پس از مدتها تحقیق و بررسی در زمینه دامپروری  و تجربیات عملی جهت به اشتراک گذاشتن تجربیات و تحقیقاتمان بر آن شدیم تا وبلاگی را ایجاد نماییم و از این طریق مطالب مفید در زمینه دامپروری و اختصاصا گوسفند داری صنعتی در اختیار هموطنانمان بگذاریم.امید است که دست در دست هم ایرانمان را آباد کنیم و به بهترین جایگاه برسانیم.

گوسفند داری یک شغل بسیار مناسب و زودبازده میباشد و در این حرفه تجربه و علم توامان با هم مورد نیاز است.

ما تلاش میکنیم تا نظرات افراد خبره و با تجربه ای را که در اطافمان میبینیم را به طور کاملا علمی در اختیار دوستانمان قرار دهیم.

امید است دوستانی که در زمینه دامپروری فعال هستند در صورت امکان در این راه ما را یاری نمایند.

از دوستان خواهشمندم در صورت تمایل اطلاعات و مقالات خود را به اینجانب ایمیل نمایند و بنده نیز با نام خود شما در وبلاگ منتشر مینمایم.

ما را از نظرات خود بی نصیب نگذارید.